Noordes - 3
Korenmolen 'Hazewind'

De geschiedenis van de molen is in 1996 handzaam beschreven in "De Hazewind, de molen van Gieten", een boekje van de hand van H.J. Versfelt en H.Wilms. De gegevens heb ik dan ook vooral uit deze publicatie. Wie meer wil weten over de molen moet dit boekje zeker gaan lezen.

Aan het begin van de 19e eeuw konden de boeren hun koren niet in Gieten laten malen. Ze moesten ermee naar Eext, Gasselte of Annerveen. Twee timmerlieden uit Oosterhesselen, die veel restauratiewerkzaamheden aan de Gieter kerk hadden verricht, kwamen in 1805 met het plan om een korenmolen te bouwen. Er waren heel wat voorstanders, maar er waren ook onverwacht veel bezwaarschriften.

Gieterveners meenden dat ze net zo goed naar Annerveen of Gasselte konden gaan. En ook de inwoners van Bonnen zeiden dat ze eigenlijk net zo lief naar Gasselte gingen, omdat de weg daar naar toe doorgaans veel beter is. En natuurlijk hadden de heren Braams, Hiddingh en Grevelink, eigenaren van respectievelijk de molens van Eext, Gasselte en Annerveen, grote bezwaren. Het plan werd dan ook door het bestuur van het Landschap Drente voorlopig in de ijskast gezet.

In 1832 kwam er een nieuw initiatief, waar nu blijkbaar geen weerstand meer tegen bestond. Dit keer was het initiatief afkomstig van Bernier Lucas Homan. Aanvankelijk wilde hij de molen in Bonnen bouwen, maar hij bedacht zich: hij wilde de molen liever achter zijn huis in het centrum van Gieten bouwen.

Het gemeentebestuur had geen bezwaar tegen deze plaats daar "de molen 22 Ellen van den publieke weg verwijderd is, zodat de daarstelling van het trafiek in genen deele voor de publieke passage hinderlijk, nadelig of gevaarlijk is" Welk gevaar lag dan op de loer? Een molen mocht niet te dicht bij de straat gebouwd worden, omdat anders de paarden zich 'lam' konden schrikken en ook vanwege het gevaar van het wegslingeren van de windborden van de molen.

Zoals we ook al constateerden bij de bouw van het gemeentehuis in 1896, kon er in vroeger tijden rap worden gebouwd. Werd het plan tot de bouw in 1832 bedacht, al in 1833 kon de molen al in gebruik worden genomen.

 

Aanvankelijk lag de toegangsweg naar de molen tussen het huis van Homan en Hotel Braams in . Maar het geratel van de boerenkarren met koren om een uur of vijf in de morgen, vlak langs hun huis vond men vervelend. Daarom werd het toegangspad omgelegd via de Eexterweg.

 (2012-01) Na de oorlog zag de molen er niet best meer uit. In september 1946 vroeg Mevrouw Homan aan monumentenzorg toestemming om de molen te mogen slopen. Want het zou zo teveel gevaar opleveren voor de omgeving.


De molen zag er na de oorlog slecht uit;
restauratie was nodig

 

(2012-10)  Uit de Noordoostpolder ontvingen we een foto die ook van voor de restauratie is. U ziet dat de stelling, de omloop waar de molenaar overheen kon lopen,  al verwijderd is.  Het is een kaal  gezicht...


Molen Gieten rond 1948

Gelukkig kwam er een oplossing. In dat jaar werd de molen voor 4000 gulden verkocht aan de familie Greving. De gemeente, het Rijk en de molenaar brachten gezamenlijk het benodigde restauratiebedrag van 9000 gulden bijeen. De molen was gelukkig van de ondergang gered . De molenrestaurateurs Rommeling en Hassing uit Scheemda voerden de restauratie uit.

Greving was in die tijd dus de molenaar, of 'Mulder' zoals een molenaar ook wel werd genoemd.


Na de restauratie stond de molenaar (?)
tevreden op de zwichtstelling

Ooit is een molenaarsknecht, Pieter de Vries, van de zwichtstelling gevallen. Een val dus van ongeveer tien meter. Hij overleefde de val, zonder daar noemenswaardig letsel aan over te houden. Hij kon het dan ook navertellen, wat hij blijkbaar ook met verve deed. Uit zijn mond werd het volgende opgetekend:

'Ik snakte een paor keer naor aodum en dacht, ik gao dood, vervolgens snakte ik nog een paor keer naor aodum um te ontekken da'k nog leefde'

Wie een keer in de gelegenheid is om de molen te bezoeken, die moet die kans zeker niet voorbij laten gaan. Gekken en dwazen schrijven hun namen op deuren en glazen: in Gieten was het op de zolder van de molen niet anders. Je voelt de nabijheid van de geschiedenis vanwege de graffity. Vele bezoekers hebben hun namen en de datum in en op de balken geschreven.

Na een restauratie in 1964 kreeg pas in 1965 de molen "De Hazewind" als naam. De naam was gekozen uit een hele reeks inzendingen, die na een oproep in Het Nieuwsblad van het Noorden in grote getale binnenkwamen. Andere suggesties waren onder meer: d'Olle Wiev'n , Mulders Lust, Liefst altijd draaien, en Hard Gezwoegd.

(2012-01) We kwamen in het Nieuwsbad van het Noorden van 6 februari 1965 een artikel tegen dat naar aanleiding van die oproep was geschreven. Het is leuk om dat hier eens in zijn geheel te kunnen lezen.

Nieuwe tijden, nieuwe problemen. Na de aanleg van de nieuwbouw op de Noordes en Noordakkers kreeg de molen een probleem met het vangen van de wind. Niet zozeer door de huizen zelf, want om boven de huizen uit te steken was de molen immers op een ongeveer tien meter hoge onderbouw gezet. Het probleem werd gevormd door de keuze van de beplanting. Voor het overgrote deel werd gekozen voor eiken en linden. Bomen die hoogten bereiken van 25-30 meter. Daardoor kan de molen niet meer optimaal draaien, hetgeen funest is voor de conditie van de molen. De grote bomen zouden dus eigenlijk gekapt moeten worden.

Maar hola! De molen heeft geen economische functie meer. En de bewoners van de Molenstraat en omgeving, vereend in het comité Red de bomen rond de molen vinden de bomen in hun buurt veel te mooi om te kappen. Ziehier in een notendop de kwestie die een aantal bewoners van het dorp lijnrecht tegenover elkaar stellen. Inmiddels heb ik begrepen dat er een compromis is behaald: gedeeltelijke kap en periodiek knotten van bomen. Hoe zag de Molenstraat er ongeveer veertig jaar geleden ook al weer uit?

 

(2008-05) Deze dames laten hun hond uit bij de molen. De foto zou van 1962 zijn, zo  werd mij gezegd. Op de een of andere manier twijfel ik daaraan..

De molen is is veel gebruikt in diverse publicaties. Zo ook op deze. Het oude wapen van de gemeente Gieten staat bovenaan. Inderdaad: de Hazewind

(2012-01) In het najaar van 2011 toog Klamer Bos met een aantal kinderen van de basisschool 'De Marke' naar de molen. Dit in het kader van  Vroeger Dichtbij, een educatief filmproject van Stichting TOF media, film en educatie uit Groningen. Uit de reportage hebben we met toestemming het stukje van de molen eruit geknipt en dat laten wij u hier nu zien. Zo kunnen we 'op afstand' ook weer eens binnen kijken:

(2012-04) Van 11 - 14 juli  1956 stond de de molen in Gieten mooi uitgelicht. We vermoeden dat dit mogelijk samenhangt met de Oostermoerfeesten. Maar we kunnen geen duidelijkheid krijgen of die in 1956 inderdaad in Gieten zijn gehouden. De molen stond er evenwel feestelijk bij!

(2012-05) Op één van de pagina's van kleuterschool Kiekenhof troffen we een foto aan waarop ook de molen vanuit een onbekend gezichtspunt is gefotografeerd . We hebben de molen er even uitgeknipt. We konden vanaf het terrein waar nu de aula is gevestigd direct over de Naweg heenkijken naar het huis van Homan-Free aan de Brink. Wanneer zijn die huizen aan de Naweg eigenlijk gebouwd? Moeten nog maar eens de oude dorpskaarten bestuderen.

(2012-09) Martje Hogenesch praat ons een beetje bij. We blijken hopeloos achter te liggen. Die aula is er ook al lang niet meer. Hij werd niet meer gebruikt en is verbouwd. Nu is er een dagopvang voor verstandelijk gehandicapte volwassenen, die met de bus aankomen en vertrekken. De huizen, aan de Naweg, waarover wij spreken zijn volgens Martje zijn eind  jaren veertig gebouwd. Maar dat lijkt mij weer niet te kloppen. De Kiekenhof is immers in 1954 geopend, en toen stonden die huizen er nog niet.

Onbekend gezichtspunt? Eigenlijk fotografeerde onze oude tandarts Tamminga in 1975 de molen ook vanuit hetzelfde standpunt...

Tenslotte ontdekten we nog een mooie Hazewind foto is ons eigen fotoarchief.

(2012-10)  Molen Hazewind in Gieten was in september 2012 een van de vier genomineerde molens voor de BankGiro Loterij Molenprijs. Uit elf inzendingen koos de jury onder voorzitterschap van architect en oud Rijksbouwmeester Liesbeth van de Pol voor vier molens. Molen Hazewind was genomineerd op basis van het verbeterplan dat er lag: de molen weer echt laten malen met motoren! De dieselmotor zelf is al een een stukje industrieel erfgoed op zich: een echte Ruston Proctor.

Op 4 oktober 2012 werd tijdens een bijeenkomst in molen “d’ Admiraal” (winnaar in 2011) in Amsterdam-Noord de uitslag van een publieksstemming bekendgemaakt. De drie overige genomineerde molens waren Korenmolen De Star te Balkbrug (Overijssel), Korenmolen De Regt te Nieuw-Lekkerland (Zuid-Holland) en Molenviergang te Zevenhuizen (Zuid-Holland). Jammer voor ons, maar de vrijwilligers van molen De Regt gingen er met de buit vandoor.

Dat Hazewind het hoofd niet in de schoot legt mag blijken uit het twittergesprek dat de molen dezelfde dag nog voerde: gewoon op zoek naar andere geldbronnen. That's the spirit!

(2013-09)  Peter de Vries tekent al sinds jaar en dag wekelijks onder de naam "Pejo" cartoons voor "De Schakel". Ook de molen was verschillende keren het onderwerp van zijn tekening. Hij stuurde ons er drie toe.

Toen de molen in 1833 werd gebouwd stond hij aan de rand van het dorp op de Noordes. Er was genoeg wind om de molen volop te laten draaien en zo het koren te malen. Maar Gieten groeide. Eerst in de omgeving van de Molenstraat en later ook nog in de richting van de Zaalsteden. En in een groen dorp horen groene bomen. En zo botsten twee belangen in het dorp. Enerzijds de bewoners van de Molenstraat die graag wilden wonen tussen hoge bomen. En anderzijds (hobby)molenaars, die meenden dat uit oogpunt van het behoud van erfgoed, dat is in dit geval een draaiende molen, dat de bomen gerooid en stevig gesnoeid zouden worden.

In een eerste tekening stelde Peter een 'best of both worlds' oplossing voor. Hij refereerde aan onze jeugdhelden van Thunderbirds. Bij het opstarten van de molen zouden als automatisch de bomen in de grond zakken en zou de molen volop wind kunnen vangen. "Thunderbirds are go" 

Maar later zag hij de strijd van de Molenstraat-bewoners als een strijd van Don Quichot tegen de Hazewind.

In 2012 was het (voorlopig?) de laatste keer dat de Hazewind zijn onderwerp was. De Hazewind was in de strijd om de Molenprijs 2012 van de BankGiroloterij te winnen. In oktober waren in molen d'Admiraal bij Amsterdam alle vier genomineerde molens samengekomen om de bekendmaking van de prijs bij te wonen. Dat waren Korenmolen De Star te Balkbrug (Overijssel), Korenmolen De Regt te Nieuw-Lekkerland (Zuid-Holland) en Molenviergang te Zevenhuizen (Zuid-Holland). Helaas voor "Hazewind" won "De Regt". Dat was even jammer. Pejo tekende een treurig gestemde molen. 

Maar de treurnis was al snel voorbij toen de tekenaar het origineel van deze cartoon aan de molen schonk. Het is nu één van de bezienswaardigheden in De Hazewind...

 

Voor op- en aanmerkingen of voor uw verhaal of herinnering ten aanzien van deze locatie doet u een e-mail in de brievenbus van "Het collectieve geheugen":